Ocena długoterminowych skutków wprowadzenia programu dystybucji prezerwatyw

1. Program dystrybucji prezerwatyw w jednostce penitencjarnej w Nowej Południowej Walii w 1996 roku

Wstęp
W 1994 r. 52 osadzonych w zakładzie karnym w Nowej Południowej Walii (NSW) zakwestionowało politykę Departamentu, która zabraniała dostarczania prezerwatyw. Zanim sprawa sądowa doszła do porozumienia, wprowadzono pilotażową dystrybucję. Po udanym pilotażu dystrybucji prezerwatyw w trzech zakładach karnych w Nowej Południowej Walii, rozpoczęła się ogólnokrajowa dystrybucja i  ocena jej skuteczności. Przedstawiamy sprawozdanie z oceny pierwszych 12 miesięcy programu dystrybucji prezerwatyw w zakładzie karnym NSW.

Metody
Program dystrybucji prezerwatyw został wdrożony w listopadzie 1997 roku przez zainstalowanie 150 dystrybutorów z prezerwatywami w 23 jednostkach penitencjarnych dla mężczyzn, w których przebywa około 6200 osadzonych płci męskiej. Dystrybutory zostały zmodyfikowane w taki sposób, aby nie trzeba było płacić za prezerwatywy. Prezerwatywy były wydawane w pudełkach zawierających jedną prezerwatywę, jedną saszetkę z lubrykantem, jedną zamykaną torebkę na śmieci oraz kartę informacyjną. Na karcie widniała informacja, że prezerwatywy mogą być używane wyłącznie do czynności seksualnych za obopólną zgodą, nakreśliła właściwe metody utylizacji oraz kary za naruszenie tych warunków. Zapisywano liczbę prezerwatyw wydawanych przez każdy dystrybutor. W marcu 1998 r. wszyscy 6220 osadzeni płci męskiej otrzymali do odesłania formularz w formie ankiety pocztowej na temat ich zachowań seksualnych, używania prezerwatyw, sposobu utylizacji zużytych prezerwatyw oraz świadomości innych zachowań seksualnych. Ankieta pocztowa z odpowiedzią została sprawdzona, ponieważ ankietę można było rozesłać bezpośrednio do wszystkich osadzonych, przy zachowaniu poufności (ankieta jest załączona jako materiał dodatkowy do tej części). Przeprowadzono wywiady z 37 funkcjonariuszami zakładu karnego na temat ich stosunku do programu dystrybucji prezerwatyw.

Wyniki
Od października 1997 r. do września 1998 r. w zakładzie karnym NSW wydano 294 853 prezerwatywy. Średnia miesięczna liczba prezerwatyw wynosiła 24 571. Liczby te są równoznaczne z tym, że każdy osadzony otrzymuje jedną prezerwatywę tygodniowo. Odsetek odpowiedzi był niski - zwrócono 613 z 6220 ankiet, z czego 556 (96%) zawierało dane użyteczne. Chociaż liczba ankiet była mała, próba była porównywalna z całą populacją więzienną pod względem wieku (mediana wieku 30-39 lat), najpoważniejszego przestępstwa i długości kary (mediana długości wyroku 1 - 2 lata). Spośród tych osadzonych, którzy odpowiedzieli na ankietę, 84% poparło dostarczanie prezerwatyw. 69% osadzonych uważa, że lokalizacja dystrybutorów z prezerwatywami jest odpowiednia. Spośród więźniów, którzy preferują alternatywną lokalizację, 65% wskazało miejsce, które zapewniłoby lepszy dostęp do prezerwatyw. Preferowane lokalizacje alternatywne obejmowały bloki prysznicowe, skrzydła mieszkalne i pralnie. 14% osadzonych uważa, że zwiększona dostępność prezerwatyw zwiększy częstotliwość gwałtów, podczas gdy 72% uważa, że nie, głównie ze względu na oportunistyczny charakter gwałtu w zakładzie karnym.

28% respondentów pozyskało prezerwatywy z dystrybutorów. Spośród nich 52% wskazało, że robiły to co jakiś czas. 21% osadzonych korzystało z dystrybutorów raz w tygodniu lub częściej. 9% respondentów zgłaszało otrzymywanie prezerwatyw co kilka tygodni, podczas gdy 15% deklarowało, że korzystało z dystrybutora tylko raz. Pytano osadzonych o użycie prezerwatyw oraz poostałej zawartości pudełka wydanego przez dystrybutor. 40% zgłosiło użycie prezerwatyw do aktu seksualnego, 19% zgłosiło użycie worków na odpady jako nadających się do przechowywania substancji takich jak tytoń, a 25% wykorzystało zawartość pudełka do masturbacji.

14% respondentów stwierdziło, że uczestniczyło w co najmniej jednym z rodzajów aktywności seksualnej w zakładzie karnym. Spośród tych, którzy byli aktywni seksualnie w więzieniu, 59% wskazało, że za każdym razem lub często używają prezerwatyw do seksu analnego. 30% zgłosiło używanie prezerwatyw za każdym razem lub często podczas uprawiania seksu oralnego.

Około 35% respondentów przebywających w zakładzie karnym od ponad siedmiu lat twierdzi, że jest aktywnych seksualnie. 17% respondentów zakwaterowanych w pojedynczych celach (254) zgłosiło aktywność seksualną, w porównaniu z 23% respondentów, którzy dzielili celę z drugą osobą (130). Żaden z osadzonych, którzy dzielili celę z dwoma innymi (3) nie zgłosili aktywności seksualnej w zakładzie karnym. 15% osób, które dzieliły celę z więcej niż 2 innymi (11) zgłosiło aktywność seksualną. Wśród respondentów skazanych na karę pozbawienia wolności do roku (62) lub od roku do pięciu lat (141) aktywność seksualna była zgłaszana odpowiednio po 13% i 15%. Zgłaszane wskaźniki aktywności seksualnej były wyższe (25%) dla osób z wyrokami większymi niż pięć lat (143).

43% respondentów zgłosiło wyrzucanie prezerwatyw do specjalnych pojemników na śmieci. 40% respondentów zgłosiło spłukiwanie prezerwatyw w toalecie, a 23% zgłosiło umieszczenie zużytych prezerwatyw w koszu na śmieci. 68% osadzonych stwierdziło, że nie byli nękani w celu uzyskania prezerwatyw. 15% osadzonych zgłosiło molestowanie przez innych osadzonych w celu uzyskania prezerwatyw, ale większość wskazała, że postrzega molestowanie jako "żart". 7% osadzonych poinformowało, że było nękanych przez funkcjonariuszy.

11 z 13 urzędników, z którymi przeprowadzono wywiady na zlecenie lub urzędników wyższego szczebla, zgodziło się na dystrybucję prezerwatyw, jeden nie zgodził się i jeden był niezdecydowany. Spośród 37 przesłuchiwanych funkcjonariuszy służby więziennej poglądy były podzielone równomiernie, przy 43% zgodzie i 43% braku zgody. Odnotowano drobne przypadki niewłaściwego wykorzystania, takie jak balony wodne, walki wodne i śmieci, ale nie zagroziły one bezpieczeństwu i ochronie osadzonych. Jedynym poważnym incydentem w okresie tej oceny było rzucenie pozornie zużytej prezerwatywy w funkcjonariusza. Znaleziono prezerwatywę zawierającą szampon do włosów, jednak incydent ten był niepokojący dla oficera, który brał w nim udział. Nie odnotowano przypadków ukrywania leków.

Wnioski
Nasz program wykazał, że można rozprowadzać prezerwatywy wśród osadzonych NSW. Chociaż pojawiły się doniesienia o pewnym marnotrawstwie prezerwatyw i wykorzystywaniu zawartości pudełek do niezamierzonych celów, należy na to spojrzeć w szerszym kontekście korzyści osiąganych dla zdrowia publicznego.

Było kilka wskaźników świadczących o tym, że program był wykonalny. Po pierwsze, większość osadzonych opowiedziała się za dostarczeniem prezerwatyw. Wsparcie wzrosło z 70 % w fazie pilotażowej do 89 % po pełnym wdrożeniu. Po drugie, większość osadzonych była zdania, że dystrybutory z prezerwatywami znajdują się w łatwo dostępnych miejscach. Po trzecie, zgłoszony poziom molestowania osadzonych korzystających z dystrybutorów był stosunkowo niski. Wreszcie, co najważniejsze, osadzeni używali prezerwatyw podczas uprawiania seksu analnego. Zgłoszony poziom seksu z zabezpieczeniem wśród osadzonych był wyższy niż w populacji ogólnej (20-30%), ale niższy niż w populacji mężczyzn homoseksualnych (70%), grupie ludności, która zgłosiła najwyższy poziom używania prezerwatyw w tym czasie (1998).